راهنمای جامع آشنایی با ساز جیمبی (Djembe): پیش از خرید چه بدانیم؟
پیش از خرید جیمبی یا جیمبه (Djembe) باید کمی با این ساز آشنا شویم و مشخص کنیم به دنبال چه نوع صدایی هستیم. پس از مطالعه این راهنمای کوتاه، میتوانید راحتتر و آگاهانهتر ساز مناسب خود را انتخاب کنید.
تاریخچه جیمبی: ریشههای غرب آفریقا
جیمبی سازی کوبهای است که با رقص مناطق غرب آفریقا به جهان معرفی شد. این طبل دستی سنتی هم در گذشته و هم امروز برای حفظ ریتم و راهنمایی حرکات رقص سنتی در مراسم عزاداری، عروسی و سایر آیینها به کار رفته است. جیمبی همچنین به خاطر الگوهای «سوال و جواب» خود شناخته میشود که به نوازندگان اجازه میدهد با یکدیگر تعامل داشته باشند.
معنای روحانی ساز
معنی کلمه جیمبی بسیار درخور و زیباست و به معنای «گرد هم آمدن صلحآمیز» است. نوازندگان به همین خاطر جذب این ساز میشوند؛ برای لذت بردن از همکاری با سایرین در فضایی آرام و خودمانی. حتی بعضی از متخصصان طب سنتی و درمانگران آفریقای غربی از طنین این ساز در درمان بیماران خود استفاده میکنند.
آفرینش و روح ساز
خلق این ساز را به آهنگران غرب آفریقا نسبت دادهاند. روند ابداع جیمبی تا رسیدن به مرحله جیمبینوازی مسیری روحانی است. باور سنتی بر این است که هر جیمبی سه روح در کالبد خود دارد:
- روح درخت (بدنه ساز)
- روح حیوانی (پوست ساز)
- روح سازنده جیمبی
بر اساس باورهای سنتی، چوب ساز تنها باید از مناطقی مانند گینه، مالی، بورکینافاسو، سیرالئون و ساحل عاج تهیه شود. با این حال، امروزه به علت توسعه گردشگری، جیمبی در کشور غنا بسیار محبوب شده است.
ورود جیمبی به جهان مدرن
تا سال ۱۹۵۰، طبلهای آفریقایی به آمریکا و اروپا راه پیدا نکرده بودند. محبوبیت این سازها به لطف شهرت نوازنده نیجریهای، باباتونده اولاتونجی (Babatunde Olatunji) رخ داد که با آلبوم خود باعث گسترش محبوبیت طبلهای آفریقایی شد. همچنین گروه رقص آفریقایی Les Ballet Africains در سال ۱۹۵۹ با استفاده از جیمبی در اجراهای خود در ایالات متحده، به محبوبیت این ساز کمک شایانی کرد.
در دهههای ۸۰ و ۹۰ میلادی، جیمبی در فرهنگ غربی کاملاً عمومیت پیدا کرد. امروزه محبوبیت جیمبی کماکان رو به رشد است و استفاده از آن در موسیقیهای مردمی فراگیرتر میشود. موزیسینهایی از جمله پل سایمن (Paul Simon)، ومپایر ویکند (Vampire Weekend) و یوتو (U2) همگی از این طبل در آثار خود استفاده کردهاند.
ساختار و مشخصههای جیمبی
جیمبی شکل منحصربهفردی شبیه به ساغر دارد. قسمت بالای ساز با پوست دباغیشده یا مصنوعی پوشیده میشود و نوازنده به این سطح ضربه میزند؛ صدا در بخش پایینی نازکتر آن طنینانداز میشود.
ابعاد استاندارد
اندازه استاندارد ساز معمولاً طولی معادل با ۲۴ تا ۲۵ اینچ و قطر کاسهای در حدود ۱۲ تا ۱۴ اینچ دارد. اگر قصد دارید آموزش این ساز را شروع کنید، اغلب آموزگاران توصیه میکنند سازی با اندازه استاندارد تهیه کنید تا بتوانید همه نتها را بهدرستی بر روی آن اجرا کنید.
سیستم کوک
پوست ساز باید کوک شود. در سازهای سنتی، کوک با استفاده از سفت کردن طنابها صورت میگیرد که شیوهای کاملاً دستی است. شکل منحصربهفرد جیمبی نهتنها به دلیل زیبایی، بلکه به علت جنس صدای خاص و طنین آن طراحی شده است. حجم داخلی کاسه امکان طنیناندازی نتهای بم را فراهم میکند که از طریق کانال ساقه تقویت میشود.
مواد مورد استفاده در ساخت جیمبی
جیمبی بهطور سنتی از یک تکه چوب سخت بریده میشود. چوبهایی مانند ماهون آفریقایی، ایروکو و چوب لنگه اجناس مناسبی برای ساخت نمونههای سنتی محسوب میشوند. چوب بلوط سیام (Siam oak) جایگزینی متداول در سازهایی است که خارج از آفریقا تولید میشوند.
جیمبیهای مدرن
امروزه بسیاری از نوازندگان، از «جیمبیهای مدرن» استفاده میکنند. این سازها از اجناس مصنوعی مانند پلاستیک، فایبرگلاس و آکوستیکان ساخته میشوند و پوست آنها اغلب از جنس مایلار مصنوعی است که ظاهری شبیه پوست بز دارد. نوازندگان به دلایلی مانند دوام بالا، صدای براقتر و قیمت مقرونبهصرفه به این جیمبیها گرایش پیدا میکنند.
جیمبی در روزگار مدرن
همانطور که اشاره شد، جیمبی بهکرات در موسیقی امروزی بهویژه پس از تلفیق سبک پاپ با موسیقی جهان مورد استفاده قرار گرفته است. امروزه بسیاری از درامرها جیمبی را در کیت درام یا پرکاشن خود گنجاندهاند.
حفظ ریشهها و کاربرد درمانی
بسیاری معتقدند که جیمبی از ریشههای روحانی خود فاصله گرفته است، اما تأثیر درمانی صدای این ساز کماکان پابرجاست و نوازندهها برای کاهش استرسهای زندگی از صدای آن بهره میبرند. اگرچه کاربرد سنتی این ساز با گذر زمان تغییر پیدا کرده، اما هر نوازنده مبتدی یا ماهر جیمبی از ارزشها و سنتهای گذشته آن آگاهی دارد و تلاش میکند برگی به آینده این ساز بیهمتا بیفزاید.
مدرس و نوازنده سازهای کوبه ای (جیم بی)
وحید نجفی زاده